Το ΠΔ 19/2009 δεν είναι παρωχημένο. Απλώς δεν διαβάζεται, ούτε από όσους πετούν ούτε από όσους το εφαρμόζουν.
Μεγάλη συζήτηση έχει ανοίξει η διοίκηση της ΑΠΑ, η οποία φαίνεται να ετοιμάζει αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των ελικοπτέρων. Αφετηρία της είναι η θέση ότι το Προεδρικό Διάταγμα 19/2009 (ΦΕΚ 35/Α/3-3-2009), που ρυθμίζει τα ελικοδρόμια και τα πεδία προσγείωσης, έχει ξεπεραστεί από την πραγματικότητα.
Είναι όμως έτσι; Χρειάζεται πράγματι αλλαγή, ή χρειάζεται απλώς να εφαρμοστεί αυτό που ήδη υπάρχει;
Μια φωτοβολίδα επίδειξης έργου
Κατά την άποψή μας, όλη αυτή η σκέψη είναι μια φωτοβολίδα επίδειξης έργου στα μάτια του κόσμου και των media. Ρίχνεται ψηλά για να φανεί, όχι για να φωτίσει.
Ας το πούμε με απλά λόγια. Ένας κάτοχος διπλώματος οδήγησης παρκάρει σε μέρος που ενοχλεί κάποιους στη Γλυφάδα. Τα media βγαίνουν και λένε ότι τα αυτοκίνητα είναι επικίνδυνα και δεν πρέπει να κυκλοφορούν και να παρκάρουν όπου θέλουν. Η Πολιτεία, για τα μάτια του κόσμου, συμφωνεί με τα media και απειλεί να απαγορεύσει το παρκάρισμα παντού. Αντί να γίνει το προφανές: αν είναι παράβαση, να τιμωρηθεί ο παραβάτης, αν όχι, το θέμα τελειώνει εκεί.
Στον δρόμο κανείς δεν θα το δεχόταν. Στον αέρα όμως φαίνεται να είναι η πάγια πρακτική. Μετά την προσγείωση στο Σαρακήνικο της Μήλου το καλοκαίρι, η ΑΠΑ ανακοίνωσε ότι επεξεργάζεται την επικαιροποίηση του ΠΔ 19/2009. Μία απερισκεψία ενός πιλότου, ούτε καν παράβαση, έγινε αφορμή για να ανοίξει ξανά συζήτηση για να αναθεωρηθεί το πλαίσιο και να τιμωρηθούν όλοι όσοι πετούν.
Το ίδιο ακριβώς που ισχύει για τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας θα έπρεπε να ισχύει και για τις παραβάσεις του Κώδικα Αεροπορικού Δικαίου, και ιδίως του ΠΔ 19/2009: εντοπισμός του παραβάτη, έλεγχος, κύρωση. Όχι οριζόντιοι περιορισμοί σε όσους τηρούν τους κανόνες.
Ποιο είναι τελικά το πρόβλημα;
Ας το ρωτήσουμε ευθέως: ποιο είναι ακριβώς το πρόβλημα;
Ότι ένα δυο ατυχή παραδείγματα κρίσης πιλότου βγήκαν στα social media; Είναι αυτά σοβαρός λόγος για να αναθεωρηθεί το πλαίσιο μιας ολόκληρης δραστηριότητας;
Ή μήπως υπήρξε εντολή τιμωρίας για κάποιον που τελικά αποδείχθηκε ότι δεν παρανόμησε απλά έκανε μια ανοησία, και φάγαμε τα λυσσακά μας να βρούμε κάτι για να τον κατηγορήσουμε;
Όλα είναι ήδη μέσα
Το διάταγμα δεν αφήνει κενό. Ορίζει τι είναι πεδίο προσγείωσης, ποιος ευθύνεται και πού δεν επιτρέπεται η προσγείωση.
Το άρθρο 2 παρ. 9 ορίζει ως πεδίο προσγείωσης ελικοπτέρων την περιοχή προσγείωσης και απογείωσης που χρησιμοποιείται προσωρινά ή εκτάκτως για την εξυπηρέτηση μη τακτικών πτήσεων. Το άρθρο 12 αποθέτει την πλήρη ευθύνη για την καταλληλότητα του πεδίου στον πιλότο, ο οποίος την κρίνει ακόμα και ενώ βρίσκεται στον αέρα. Το ίδιο άρθρο απαγορεύει ρητά τη λειτουργία πεδίου προσγείωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.
Αυτή είναι η λογική του κυβερνήτη του αεροσκάφους σε όλη την Ευρώπη: ευθύνη στον πιλότο, απαγορευμένες ζώνες σαφώς ορισμένες, κυρώσεις όταν κάποιος παραβαίνει. Το πλαίσιο υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η ανάγνωσή του.
Δυστυχώς, κάποιοι, και μάλιστα υπεύθυνοι, αδυνατούν να διαβάσουν τους ορισμούς όπως είναι γραμμένοι. Το αποτέλεσμα είναι η αυθαίρετη ερμηνεία τους, και από εκεί η ανασφάλεια δικαίου για όποιον πετά.
Η ίδια η ΑΠΑ έχει ήδη εκδώσει εγκύκλιο
Η ΑΠΑ έχει ήδη συγκεντρώσει όλες τις υποχρεώσεις σε έγγραφο δύο σελίδων. Τον Ιούνιο του 2025 εξέδωσε εγκύκλιο με θέμα «Προϋποθέσεις για τις Πτήσεις Ελικοπτέρων, προς/από πεδία προσγείωσης», με αναφορά στο ΠΔ 19/2009 και στο AIP Greece.
Εκεί είναι όλα: μόνο ημερήσιες πτήσεις, απαγόρευση σε περιοχές Natura 2000, εθνικούς δρυμούς, υγροτόπους και αρχαιολογικές ζώνες, κριτήρια καταλληλότητας χώρου, αποστάσεις ασφαλείας, κλείσιμο του σχεδίου πτήσης, συναίνεση ιδιοκτήτη και πλήρης ευθύνη του πιλότου. Με άλλα λόγια, το πλαίσιο που υποτίθεται ότι λείπει υπάρχει ήδη, με την υπογραφή του Διοικητή.
Ο πίνακας διανομής γράφει «Όλοι οι χειριστές ελικοπτέρων», μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ανάρτησης στην ιστοσελίδα. Στην πράξη, η εγκύκλιος δεν στάλθηκε σε όλους τους πιλότους αφού δεν υπάρχει σύστημα ενημέρωσης. Και ακόμα κι αν είχε σταλεί σε όλους, η εγκύκλιος απλώς επαναλάμβανε όσα ήδη υπάρχουν στο AIP, στο ENR 1.1, από τον Μάιο του 2025, με παραπομπή μάλιστα στο άρθρο 12 του ΠΔ 19/2009 και σε επίσημες κρατικές πηγές για τις προστατευόμενες περιοχές, όχι σε ιδιωτική πλατφόρμα.
Και για τον υποχρεωτικό έλεγχο των περιοχών Natura, παραπέμπει σε μια ιδιωτική πλατφόρμα, το geogreece.gr, για την οποία μάλιστα ακόμα και το link που δίνει η ίδια η ανακοίνωση είναι λάθος. Την ίδια ώρα υπάρχει η επίσημη βάση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, το Natura 2000 Viewer.
Και πού μπορεί να βρει κανείς την εγκύκλιο; Μα είναι αναρτημένη στο επίσημο site της ΑΠΑ. Μπορείτε να την ψάξετε, αλλά επειδή εμάς μας πήρε ώρα, σας δίνουμε το link.
Natura: απαγόρευση ή αξιολόγηση;
Και εδώ φτάνουμε στην ουσία. Η οριζόντια απαγόρευση προσγείωσης σε περιοχές Natura είναι κατά βάση παράλογη.
Ενδεικτικό είναι και το περιστατικό της Μήλου. Η περιοχή του Σαρακήνικου δεν είναι χαρακτηρισμένη Natura, όπως έχει επιβεβαιώσει και το ίδιο το ΥΠΕΝ, αλλά Καταφύγιο Άγριας Ζωής σύμφωνα με τον ν. 2637/1998. Μια κατηγορία που δεν αναφέρεται καν στην εγκύκλιο της ΑΠΑ, η οποία απαριθμεί πολύ σωστά περιοχές Natura, εθνικούς δρυμούς, υγροτόπους και αρχαιολογικές ζώνες.
Και τι απαγορεύεται σε ένα Καταφύγιο Άγριας Ζωής; Σύμφωνα με τον Δασικό Κώδικα, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 2637/1998: το κυνήγι, η καταστροφή φυσικής βλάστησης, η αμμοληψία, η αποξήρανση ελωδών εκτάσεων, η ρύπανση των υδάτων και η ένταξη της έκτασης σε πολεοδομικό σχέδιο. Αντίθετα, με μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, επιτρέπονται τουριστικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, κατασκηνώσεις, λατομεία, μεταλλεία και δρόμοι. Για προσγείωση ελικοπτέρου, ούτε λέξη. Σε ένα καταφύγιο άγριας ζωής μπορεί λοιπόν να χτιστεί ξενοδοχείο ή να ανοίξει δρόμος, να μπουν αυτοκίνητα, μηχανές, αλλά ένα ελικόπτερο που ακούμπησε για λίγα λεπτά έγινε εθνικό ζήτημα.
Το Natura 2000 δεν είναι σύστημα αυστηρών καταφυγίων όπου αποκλείεται κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Το λέει η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή: η περισσότερη γη παραμένει ιδιωτική και δεν υπάρχει εκ των προτέρων απαγόρευση νέων δραστηριοτήτων. Κάθε δραστηριότητα κρίνεται κατά περίπτωση, με βάση το αν επηρεάζει σημαντικά τα είδη και τους οικοτόπους για τους οποίους προστατεύεται η περιοχή.
Σε αυτές τις περιοχές κυκλοφορούν καθημερινά αυτοκίνητα, μηχανές, τρακτέρ και σκάφη. Λειτουργούν ακόμα και εγκεκριμένα ελικοδρόμια, άρα ελικόπτερα ήδη επιχειρούν εκεί. Το ελικόπτερο λοιπόν δεν θεωρείται ασύμβατο με την περιοχή. Απαγορεύεται μόνο όταν προσγειώνεται σε πεδίο. Το ίδιο ελικόπτερο, στην ίδια περιοχή, είναι νόμιμο στο ελικοδρόμιο και παράνομο λίγο πιο πέρα.
Άλλες χώρες έλυσαν το ίδιο ζήτημα με κανόνες, όχι με απαγορεύσεις. Ο ελβετικός κανονισμός για τις προσγειώσεις κατατάσσει τις προστατευόμενες περιοχές σε κατηγορίες, καθεμιά με τους δικούς της όρους και περιορισμούς, δημοσιευμένους στις αεροναυτικές εκδόσεις. Δεν είναι ελεύθερο πεδίο. Είναι αυστηρότερο πλαίσιο, αλλά πλαίσιο που επιτρέπει.
Αυτό θα μπορούσε να γίνει και εδώ, αν ο στόχος ήταν πραγματικά η προστασία του περιβάλλοντος: κατηγοριοποίηση των περιοχών, εποχικοί περιορισμοί, ελάχιστα ύψη, όρια κινήσεων. Όχι μια γραμμή που λέει «απαγορεύεται» και μια παραπομπή σε ιδιωτικό site.
Τι σημαίνει «τακτική πτήση»;
Στην αεροπορική ορολογία, «τακτική πτήση» είναι η scheduled flight. Δεν είναι η πτήση που γίνεται συχνά, ούτε η «κανονική» πτήση με τη γενική και αόριστη έννοια της λέξης.
Ο ορισμός δεν είναι θέμα γνώμης. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 1008/2008, άρθρο 2 παρ. 16, ορίζει την «τακτική αεροπορική γραμμή» ως σειρά πτήσεων που πληροί σωρευτικά δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, σε κάθε πτήση διατίθενται ατομικές θέσεις ή χωρητικότητα φορτίου και ταχυδρομείου προς πώληση στο κοινό. Δεύτερον, εξυπηρετεί μεταφορές μεταξύ δύο ή περισσότερων αερολιμένων, είτε με βάση δημοσιευμένο πίνακα δρομολογίων είτε με πτήσεις τόσο συχνές ώστε να αποτελούν προφανώς συστηματική σειρά. Με άλλα λόγια, δρομολόγιο.
Η συχνότητα από μόνη της δεν αρκεί. Χωρίς πώληση ατομικών θέσεων στο κοινό δεν υπάρχει τακτική πτήση, όσες φορές κι αν πετάξει κανείς.
Άρα μια ιδιωτική πτήση είναι μη τακτική. Μια εκπαιδευτική πτήση είναι μη τακτική. Ένα air taxi ή μια ναυλωμένη πτήση είναι επίσης μη τακτική, όσο συχνά κι αν εκτελείται, εφόσον δεν είναι ανοιχτή στο κοινό με πώληση ατομικών θέσεων. Ακριβώς αυτές τις πτήσεις εξυπηρετεί το πεδίο προσγείωσης κατά τον ορισμό του ίδιου του διατάγματος.
Όταν όμως ο όρος διαβάζεται με την καθημερινή του σημασία, ο ιδιοκτήτης που πετά κάθε Σαββατοκύριακο στο ίδιο σημείο μετατρέπεται ξαφνικά σε παραβάτη. Αυτό δεν είναι πρόβλημα του κειμένου. Είναι πρόβλημα ανάγνωσης, και δεν λύνεται με νέο κείμενο που θα διαβαστεί με τον ίδιο τρόπο.
Θα πει κάποιος ότι ο ίδιος ορισμός μιλά για χρήση «προσωρινά ή εκτάκτως», άρα η τακτική επιστροφή στο ίδιο σημείο είναι εκτός πλαισίου. Οι λέξεις αυτές όμως περιγράφουν τη φύση του χώρου, όχι τον αριθμό των επισκέψεων. Το πεδίο είναι προσωρινό επειδή δεν έχει μόνιμες εγκαταστάσεις, φορέα λειτουργίας και άδεια, σε αντίθεση με το ελικοδρόμιο.
Αντίθετα, και πολύ σωστά, το ίδιο το διάταγμα ορίζει πότε απαιτείται άδεια ίδρυσης και λειτουργίας ελικοδρομίου. Απαιτείται όταν ο χώρος εμπίπτει σε μία τουλάχιστον από τις εξής περιπτώσεις:
- βρίσκεται εντός εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως και εντός ορίων οικισμού,
- πραγματοποιούνται πτήσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας,
- βρίσκεται επί υπερυψωμένης κατασκευής,
- υπάρχει δραστηριότητα εκπαίδευσης χειριστών,
- παρέχονται υπηρεσίες συντήρησης ελικοπτέρων,
- εκτελούνται προγραμματισμένες πτήσεις μεταφοράς επιβατών,
- φυσικό ή νομικό πρόσωπο επιθυμεί να αδειοδοτηθεί ο χώρος του ως ελικοδρόμιο.
Και τι σημαίνει «προγραμματισμένη πτήση μεταφοράς επιβατών» κατά την αεροπορική ορολογία; Ακριβώς το ίδιο με την τακτική πτήση: scheduled flight, δρομολόγιο με δημοσιευμένο χρονοδιάγραμμα, ανοιχτό στο κοινό. Όχι μια πτήση που «κλείστηκε από πριν», όπως κάθε πτήση στον κόσμο.
Ο νομοθέτης δηλαδή χάραξε ήδη τη γραμμή: το δρομολόγιο χρειάζεται ελικοδρόμιο, η ιδιωτική, η ναυλωμένη και το air taxi εξυπηρετούνται από πεδίο προσγείωσης, με τους όρους και τις απαγορεύσεις που ήδη ισχύουν.
Αναθεώρηση ή τήρηση;
Εννοείται τήρηση. Και τήρηση σημαίνει από όλους, όχι μόνο από τις αρμόδιες αρχές.
Το Form 731 για παράδειγμα είναι από τα πιο παράλογα και άχρηστα πράγματα του συστήματος. Πρόκειται για υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986, την οποία υπογράφουν υποχρεωτικά οι επιβαίνοντες, δηλώνοντας ότι η πτήση δεν είναι εμπορική, ότι δεν καταβλήθηκε ναύλος και αν πρόκειται ή όχι για πτήση επιμερισμού κόστους (cost sharing). Θεσπίστηκε υποτίθεται για να αποτρέψει την πειρατεία, δηλαδή τις παράνομες εμπορικές πτήσεις χωρίς AOC, ενώ στην ουσία τη διευκόλυνε. Ο «πειρατής» απλώς βάζει τους πελάτες του να υπογράψουν το έντυπο και αποκτά ένα επίσημο χαρτί που «αποδεικνύει» ότι η πτήση δεν ήταν εμπορική. Ο νόμιμος ιδιώτης πιλότος, αντίθετα, κουβαλά ένα ακόμα έντυπο χωρίς κανένα όφελος για την ασφάλεια. Όσο όμως ισχύει, είναι υποχρέωση. Ο κανόνας που δεν μας αρέσει τον αλλάζουμε με επιχειρήματα, δεν τον αγνοούμε.
Η λύση στην άγνοια δεν είναι ένας νέος κανονισμός. Ένα νέο διάταγμα που επίσης δεν θα διαβάζεται απλώς θα προσθέσει περιορισμούς σε όσους ήδη τηρούν τον υπάρχοντα, και δεν θα αγγίξει όσους δεν τον τηρούσαν ποτέ.
Τι πρέπει να γίνει
Αν η ΑΠΑ θέλει πράγματι να βελτιώσει κατι, δεν χρειάζεται νέο διάταγμα. Χρειάζονται τέσσερα απλά βήματα:
- Μια πλατφόρμα που να αποτυπώνει σε ένα χάρτη όλες τις περιοχές όπως το Νatura 2000 αλλα και μια ερμηνευτική εγκύκλιος που να δένει τους όρους του ΠΔ 19/2009 με την καθιερωμένη αεροπορική νομολογία, ώστε η ίδια διάταξη να διαβάζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε γραφείο, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα παρερμηνείας του κανονιστικού πλαισίου.
- Εφαρμογή των κυρώσεων που ήδη προβλέπονται, στον παραβάτη, μετά από έλεγχο των στοιχείων.
- Σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση των πιλότων, και με σωστό τρόπο, για το σχέδιο πτήσης, το Form 731, αλλά και για όλες τις διαδικασίες, σε συνεργασία με σχολές, αεροπορικές λέσχες, φορείς εκμετάλλευσης και ιδιωτες. Σήμερα οι περισσότεροι πιλότοι, ακόμα και εκπαιδευτές και εξεταστές, δεν ενημερώνονται και τα μαθαίνουν ο ένας από τον άλλο. Σύστημα ενημέρωσης δεν υπάρχει, και ας μην αναφέρει κανείς το site της ΑΠΑ, γιατί είναι φτιαγμένο για τα μάτια του κόσμου. Ακόμα και τα email στέλνονται με λάθος τρόπο τις περισσότερες φορές, παραβιάζοντας κατάφωρα το GDPR.
- Αν τελικά χρειαστεί οποιαδήποτε τροποποίηση, να προηγηθεί αληθινή διαβούλευση με όσους πετούν καθημερινά, και όχι διαβούλευση για τα χαρτιά, εσωτερικά, με ανθρώπους που δεν γνωρίζουν τίποτα από operation ελικοπτέρων και έχουν μόνιμο αρνητισμό, αναμασώντας την τσίχλα της ασφάλειας πτήσεων. Στην τρέχουσα διαδικασία, ακόμα και οι αεροπορικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στα ελικόπτερα ενημερώθηκαν με email μόλις μία εβδομάδα πριν. Για τους ιδιώτες, ούτε λόγος. Κάποιοι δεν κατανοούν ότι η διαβούλευση δεν είναι απλώς ένα τυπικό στάδιο στην αναθεώρηση ενός κανονιστικού πλαισίου ούτε ένα ακόμα κουτάκι στη λίστα των ενεργειών που πρέπει να συμπληρωθεί. Συμβάλλει πραγματικά στο να συζητηθούν θέματα και απόψεις που πολλές φορές οι υπηρεσιακοί παράγοντες δεν έχουν λάβει υπόψη. Με άλλα λόγια, λειτουργεί καταλυτικά στη βελτίωση του προτεινόμενου πλαισίου πριν αυτό τεθεί σε εφαρμογή και κινδυνεύσει να χαρακτηριστεί ανεφάρμοστο στην πράξη. Είναι σημαντικό λοιπόν η διαβούλευση να γίνεται επί μιας υπαρκτής υπηρεσιακής πρότασης και όχι αόριστα και γενικά.
Ο κανονισμός δεν φταίει που δεν διαβάστηκε. Πριν τον αλλάξουμε, ας τον διαβάσουμε. Και ας τον εφαρμόσουμε.
Το ελικόπτερο εξυπηρετεί συγκεκριμένες ανάγκες, προσφέροντας ευελιξία και προσγείωση σε μικρούς χώρους χωρίς την απαίτηση αεροδρομίου. Αυτή είναι η λογική του ελικοπτέρου. Αν δεν θέλουμε τα ελικόπτερα, ας τα απαγορεύσουμε τελείως στην Ελλάδα, να τελειώνουμε.
Ούτως ή άλλως, αφού και τα αεροπλάνα δεν μπορούν να προσγειωθούν στα αεροδρόμια που ανοίγουν και κλείνουν όποτε θέλουν, δεν έχουν θέσεις στάθμευσης, δύσκολα δίνουν PPR και έχουν απαγορευτικά τιμολόγια, σε λίγο σε αυτή τη χώρα θα πετάμε μόνο χαρταετούς την Καθαρά Δευτέρα. Κι αυτό με σχετική άδεια από την ΥΠΑ, την ΑΠΑ, το Δήμο, την κοινότητα, την Περιφέρεια, την ΠΑ και φυσικά με NOTAM, Form 731 ότι συμμετέχει μόνο η οικογένεια και ό,τι άλλο νέο σκεφτούν. Έτσι, για να διατηρούμε τον τίτλο της πλεον αντιαεροπορικής χώρας του πλανήτη.
Δυστυχώς, αυτοί που καλούνται να πάρουν αποφάσεις βρίσκονται τις περισσότερες φορές σε θέσεις όπου ήδη υπάρχουν πολλά προβλήματα από τους προηγούμενους, τα οποία πολλές φορές δεν κατανοούν και παρασύρονται από κακούς συμβούλους. Αυτοί έρχονται και φεύγουν. Η διεθνής αεροπορική κοινότητα όμως είναι διαχρονική και εξελίσσεται διαρκώς. Αν θέλουμε πραγματικά να πάμε μπροστά, ας αρχίσουμε να την ακούμε…
Πηγές
- ΠΔ 19/2009, ΦΕΚ 35/Α/3-3-2009
- ΑΠΑ: Προϋποθέσεις πτήσεων ελικοπτέρων σε πεδία προσγείωσης
- iefimerida: η ΑΠΑ για την προσγείωση στη Μήλο και την επικαιροποίηση του ΠΔ 19/2009
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Natura 2000
- Ελβετία: ορεινά σημεία προσγείωσης (FOCA, opendata.swiss)
- PowderGuide: σημεία προσγείωσης εντός ή στα όρια προστατευόμενων τοπίων
- ΑΠΑ: Προϋποθέσεις για τις πτήσεις ελικοπτέρων προς/από πεδία προσγείωσης (ανακοίνωση)
- Natura 2000 Viewer, Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος
- Σαρακήνικο. Ανατομία ενός “Σκανδάλου”