Eνα ιδιωτικό ελικόπτερο προσγειώθηκε στο Σαρακήνικο της Μήλου. Όχι στην παραλία, πάνω στο βράχο. Οι επιβάτες κατέβηκαν, κολύμπησαν, απογειώθηκαν. Μέχρι το βράδυ, το βίντεο ενός ευσυνείδητου πολίτη είχε κάνει τον γύρο των «ενημερωτικών» ιστοσελίδων και τηλεοπτικων σταθμών με βαρύγδουπους τίτλους, μέχρι το πρωί είχε παρέμβει εισαγγελέας και μέχρι το μεσημέρι η ΑΠΑ προσανατολιζόταν σε ανακοινώσεις. Οι «ειδικοί» έτρεξαν στα πάνελ. Όλα αυτά πριν εξεταστεί έστω και ένα πραγματικό στοιχείο. Αξίζει λοιπόν να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, γιατί η υπόθεση λέει πολύ λιγότερα για μια προσγείωση και πολύ περισσότερα για την αεροπορική Ελλάδα.
Είναι η περιοχή Natura;
Όχι. Ας το πούμε καθαρά, γιατί στα ρεπορτάζ αιωρείται ως δεδομένο: το σημείο της προσγείωσης δεν είναι χαρακτηρισμένη περιοχή Natura. Δεν υπάρχει χαρακτηρισμός, δεν υπάρχει καθεστώς προστασίας που να απαγορεύει την προσγείωση αεροσκάφους, δεν υπάρχει «οικολογικό» η άλλο έγκλημα. Υπάρχει μόνο η εντύπωση ενός. Η επίκληση του «ευαίσθητου οικοσυστήματος» σε περιοχή που δεν έχει κανέναν χαρακτηρισμό είναι επιχείρημα εντυπώσεων, όχι ουσίας. Και για την ιστορία: ακόμα και οι πραγματικές περιοχές Natura δεν αποτυπώνονται πουθενά στους αεροπορικούς χάρτες της χώρας, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. (εδώ δεν έχει επίσημους αεροπορικούς χάρτες…)
Ήταν η προσγείωση κοντά στον κόσμο;
Μάλλον όχι. Όσοι προβληματίστηκαν για την «ασφάλεια των λουομένων» ας κάνουν έναν περίπατο στο σημείο προσγείωσης του Namos στη Μύκονο. Εκεί τα ελικόπτερα προσγειώνονται και απογειώνονται καθημερινά, πάνω από ξαπλώστρες, ομπρέλες, σκάφη, και δεν ενοχλείται κανείς. Γιατί; Γιατί η παρουσία τους είναι καθημερινότητα. Ο κίνδυνος δεν μετριέται με το πόσο ασυνήθιστο είναι ένα θέαμα για τον παρατηρητή· μετριέται με αποστάσεις και διαδικασίες. Και με αυτά τα κριτήρια, το Σαρακήνικο εκείνη τη στιγμή δεν είχε θέμα.
Ήταν λοιπόν σωστή η απόφαση του πιλότου;
Όχι, και εδώ δεν χωράει συμψηφισμός. Ήταν χαζομάρα, και μάλιστα μεγάλη. Όχι γιατί παραβίασε κάποιον κανόνα, κάτι που μένει να αποδειχθεί και μέχρι στιγμής δεν προκύπτει, αλλά γιατί προσγειώθηκε στο πιο φωτογραφημένο τοπίο του Αιγαίου γνωρίζοντας ότι πίσω από κάθε βράχο μπορεί να καραδοκεί ένας κινηματογραφιστής που αναζητά τα δύο λεπτά δημοσιότητάς του, ή κάποιος με εντελώς άλλη ατζέντα… Δυστυχώς, στην αεροπορική Ελλάδα δεν αρκεί να είσαι νόμιμος. Η γυναίκα του Καίσαρα πρέπει όχι μόνο να είναι, αλλά και να φαίνεται πιστή. Πάντα, και από παντού. Όποιος πετάει σε αυτή τη χώρα και το ξεχνάει, πληρώνει το μάθημα ακριβά και το πληρώνουμε μαζί του όλοι.
Τι λέει η νομοθεσία;
Το άρθρο 12 του ΠΔ 19/2009, παρ. 1, αναφέρει: «…Δεν επιτρέπεται η λειτουργία πεδίου προσγείωσης σε περιοχές που υπόκεινται σε περιβαλλοντική ή άλλη προστασία.» Το ερώτημα για το Σαρακήνικο δεν είναι αν είναι Natura γιατι δεν είναι, αλλά αν υπάγεται σε οποιοδήποτε άλλο καθεστώς προστασίας. Την απάντηση την έχει δώσει, πριν καν συμβεί το περιστατικό, η ίδια η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΠΟΕΜΔΥΔΑΣ), σε ανακοίνωσή της τον Φεβρουάριο του 2025 με αφορμή την υπόθεση της δόμησης στην περιοχή: «Το Σαρακήνικο δεν είναι ούτε δασική έκταση, ούτε αρχαιολογικός χώρος, ενώ δεν ήταν ποτέ στη ζώνη αιγιαλού και δεν εμπίπτει σε περιοχή Natura 2000, δεν διέπεται από κάποιο άλλο καθεστώς προστασίας». (Δελτιο τύπου Σαρακηνικο Μήλου – 12.2.2025_sarakiniko_9539.pdf) Κανένα καθεστώς, καμία περιοριστική διάταξη.
Το πραγματικό αντικείμενο της οργής
Ας μην κρυβόμαστε: μεγάλο μέρος της αντίδρασης δεν αφορά την ασφάλεια, ούτε το περιβάλλον. Αφορά τα «ακριβά ελικόπτερα» και όσους υποτίθεται ότι εκπροσωπούν. Υπάρχει μια καλλιεργημένη επιθετικότητα που κατασκευάζει εντυπώσεις κινδύνου για να εισπράξει δημοσιότητα, μερικά likes στα social media και, αν η επικαιρότητα το επιτρέψει, ένα πέρασμα από την τηλεόραση. Η υποκρισία γίνεται εκτυφλωτική όταν την κοιτάξεις δίπλα στη θάλασσα: ένα γιοτ πολλών εκατομμυρίων θα αγκυροβολήσει στον ίδιο κόλπο και θα περάσει απαρατήρητο, ίσως και με θαυμασμό. Ένα ελικόπτερο αξίας κλάσματος του γιοτ που θα προσγειωθεί για μισή ώρα θα αντιμετωπιστεί ως παρείσακτος. Το πρόβλημα δεν είναι τα χρήματα· είναι τα φτερά.
Και η ΑΠΑ;
Η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας έχει δύο δρόμους. Ο εύκολος είναι αυτός που δείχνει να διαλέγει: ανακοινώσεις για «γκρίζες ζώνες» του πλαισίου και εξαγγελίες τροποποιήσεων κανονισμών, που χαϊδεύουν τα αυτιά όσων έκαναν τις καταγγελίες και δίνουν την εντύπωση δράσης. Βέβαια, η ΑΠΑ δεν είναι κάτι απρόσωπο. Και κατά πάσα πιθανότητα οι «ανακοινώσεις» που κυκλοφόρησαν δεν ήταν καν επίσημες θέσεις της Αρχής, αλλά τα λόγια κάποιου υπαλλήλου που ρωτήθηκε από κάποιον δημοσιογράφο και είπε τα δικά του. Αυτό όμως δεν ελαφρύνει την εικόνα, τη βαραίνει: μια ρυθμιστική αρχή που αφήνει τις θέσεις της να διαμορφώνονται από πρόχειρες δηλώσεις σε τηλέφωνα ρεπόρτερ έχει πρόβλημα θεσμικής σοβαρότητας. Ο σωστός δρόμος είναι ο βαρετός: να συγκεντρώσει πρώτα τα στοιχεία, να τα εξετάσει, και αν, και μόνο αν, αποδειχθεί παρατυπία ή παρανομία, να καλέσει και να τιμωρήσει τον πιλότο με ό,τι προβλέπεται. Ρυθμιστική αρχή που νομοθετεί με αφορμή viral βίντεο, πριν καν δει τον φάκελο, δεν ρυθμίζει· ακολουθεί το timeline.
Επίλογος
Ένα είναι σίγουρο για τις επόμενες μέρες. Πίσω από κάποιον θάμνο ακόμα και στην πιο απομακρυσμένη και έρημη παραλία, κρύβεται ήδη ένας τύπος με ένα κινητό, έτοιμος να απαθανατίσει μια προσγείωση και να «δημιουργήσει θέμα», γιατί αυτό καταλαβαίνει. Ένας «ειδικός» θα σπεύσει να την κρίνει επικίνδυνη, γιατί αυτό πουλάει. Και μια υπηρεσία θα συνταχθεί, για να είναι σίγουρη.
Καλά μπάνια και προσοχή στις τσούχτρες.